انواع شیرتوپی آلفا: کلاس 150، ویفری و شیرگازی

شیرهای توپی ALFA در چند خانواده مختلف تولید می‌شوند و تفاوت اصلی آن‌ها فقط در فشار کاری نیست؛ نوع بدنه، روش اتصال به خط، طول نصب، سایز و رده فشاری نیز در انتخاب مدل مناسب نقش دارند. ALFA Valvole در سبد رسمی خود مدل‌های فلنجی، ویفری، دوتکه و سه‌تکه، شیرهای چندراهه و مدل‌های فشار بالاتر را ارائه می‌کند. (alfavalvole.com)

در بازار ایران، سه گروهی که بیشتر با آن‌ها روبه‌رو می‌شویم عبارت‌اند از شیر توپی فلنجی کلاس 150 آلفا، شیر توپی ویفری آلفا و شیر گازی یا Ball Valve دنده‌ای آلفا. این سه عنوان از یک نوع طبقه‌بندی نیستند؛ Class 150 یک رده فشار–دما است، Wafer به نوع طراحی و نصب بدنه اشاره دارد و شیر گازی معمولاً نام رایج بازار برای خانواده Ball Valveهای کوچک‌تر دنده‌ای است.

برای مشاهده سایر مدل‌های این خانواده می‌توانید دسته شیر توپی صنعتی تجهیز فولاد را بررسی کنید.

شیر توپی آلفا چگونه کار می‌کند؟

Ball Valve از یک گوی سوراخ‌دار در داخل بدنه استفاده می‌کند. وقتی سوراخ گوی در امتداد مسیر جریان قرار دارد، شیر باز است و با چرخاندن Stem و گوی به اندازه ۹۰ درجه، مسیر بسته می‌شود.

به همین دلیل شیر توپی در گروه Quarter-Turn Valve قرار می‌گیرد و کاربرد اصلی مدل‌های استاندارد آن قطع و وصل جریان است.

اما همه Ball Valveهای آلفا ساختار یکسانی ندارند. برای مثال:

• مدل A64 ANSI 150 یک Ball Valve فلنجی، Split Body و Full Bore است که سازنده آن را در سایزهای ½ تا 8 اینچ عرضه می‌کند. (alfavalvole.com)
• خانواده 11N/11NF دارای طراحی Wafer و فشرده است و در رده‌های ANSI 150 و ANSI 300 نیز تولید می‌شود. (alfavalvole.com)
• مدل 20T از خانواده Ball Valveهای دو‌تکه Screwed Body است و در سری 800 lbs با اتصال‌های رزوه‌ای یا جوشی ارائه می‌شود. (alfavalvole.com)

بنابراین هنگام خرید شیر توپی آلفا بهتر است ابتدا نوع پایپینگ و شرایط خط مشخص شود و سپس سری مناسب انتخاب شود.

مقایسه انواع شیر توپی آلفا در یک نگاه

نکته مهم این جدول این است که ویفری بودن به معنی Class مشخص نیست. برای مثال ALFA سری 11N/11NF را در ANSI 150 و ANSI 300 ارائه می‌کند؛ بنابراین عباراتی مانند «ویفری در برابر کلاس 150» از نظر فنی مقایسه دو ویژگی هم‌سطح نیستند. (alfavalvole.com)

شیر توپی فلنجی آلفا کلاس 150 چیست؟

در Ball Valve فلنجی، دو انتهای شیر دارای Flange هستند و شیر بین فلنج‌های خط نصب می‌شود. این ساختار در پایپینگ صنعتی بسیار متداول است و امکان بازکردن شیر از خط با بازکردن اتصالات فلنجی را فراهم می‌کند.

یکی از مدل‌های رسمی ALFA در این خانواده، A64 ANSI 150 است. سازنده این مدل را با ویژگی‌های زیر معرفی می‌کند:

• Flanged Ball Valve
• Split Body
• Full Bore
• سایز ½ تا 8 اینچ
• Pressure Class: ANSI 150

(alfavalvole.com)

Class 150 یعنی چه؟

Class 150 به معنی «فشار کاری ثابت 150 PSI» نیست. این عبارت یک Pressure Class است و فشار مجاز واقعی شیر با توجه به جنس بدنه و دمای کاری تعیین می‌شود.

بنابراین هنگام انتخاب Ball Valve Class 150 باید علاوه بر نام کلاس، مواردی مانند:

• متریال بدنه
• دمای طراحی
• نوع سیال
• استاندارد فلنج
• متریال Seat
• Pressure-Temperature Rating

بررسی شوند.

در تجهیز فولاد نیز محصول شیر توپی 2 اینچ کلاس 150 آلفا به‌عنوان یکی از مدل‌های همین خانواده عرضه شده است. این صفحه اکنون سایز ۲ اینچ و Class 150 را به‌صورت مشخص پوشش می‌دهد. (tajhiz.bastansanat.com/)

چه زمانی مدل فلنجی Class 150 را بررسی کنیم؟

این مدل بیشتر زمانی مناسب بررسی است که:

• خط دارای اتصال فلنجی باشد؛
• Class 150 با مشخصات طراحی پروژه مطابقت داشته باشد؛
• نیاز به Ball Valve با ساختار فلنجی وجود داشته باشد؛
• امکان بازکردن شیر از خط با اتصال فلنجی اهمیت داشته باشد؛
• طول و فضای نصب برای شیر فلنجی مناسب باشد.

انتخاب نهایی نباید فقط بر اساس عبارت «Class 150» انجام شود؛ مشخصات واقعی همان سری شیر و شرایط خط باید تطبیق داده شوند.

شیر توپی ویفری آلفا چیست؟

شیر توپی ویفری آلفا (Wafer Ball Valve) از نظر مکانیزم داخلی همچنان یک Ball Valve ربع‌گرد است، اما تفاوت اصلی آن با مدل فلنجی در ساختار فشرده بدنه و نحوه قرارگیری بین فلنج‌های خط است. این طراحی باعث کاهش طول نصب شیر می‌شود و در پروژه‌هایی که فضای پایپینگ محدود است، می‌تواند مزیت مهمی ایجاد کند.

ALFA Valvole خانواده Wafer خود را با طراحی Compact عرضه می‌کند. سری 11N/11NF این شرکت در محدوده سایز ½ تا 8 اینچ (DN15 تا DN200) و در رده‌های PN10 تا PN40 و ANSI Class 150 تا 300 معرفی شده است. بنابراین همان‌طور که در بخش قبل اشاره شد، «Wafer» یک کلاس فشاری نیست و یک شیر ویفری می‌تواند خودش Class 150 یا Class 300 باشد.

مهم‌ترین مزیت طراحی ویفری چیست؟

مزیت اصلی، کاهش طول Face-to-Face و اشغال فضای کمتر در خط است. در مدل فلنجی کامل، بدنه شیر دارای دو فلنج انتهایی است؛ اما طراحی Wafer فشرده‌تر بوده و برای قرارگیری در مجموعه فلنج‌های پایپینگ طراحی می‌شود.

این ویژگی می‌تواند در اسکیدها، پکیج‌های صنعتی یا نقاطی که فاصله بین تجهیزات محدود است مفید باشد. بااین‌حال ویفری بودن به‌تنهایی دلیل کافی برای انتخاب شیر نیست و باید استاندارد فلنج‌های خط، سایز، Pressure Rating، متریال و فضای لازم برای اهرم یا Actuator نیز کنترل شوند.

در تجهیز فولاد نیز شیر توپی ویفری آلفا سایز 2 اینچ در میان محصولات دسته شیر توپی قرار دارد. صفحه دسته فعلی این مدل را در کنار مدل فلنجی Class 150 آلفا نمایش می‌دهد.

تفاوت شیر توپی ویفری و فلنجی آلفا

هر دو مدل می‌توانند از مکانیزم Ball Valve برای قطع و وصل جریان استفاده کنند؛ بنابراین تفاوت اصلی را باید در طراحی اتصال و ابعاد نصب جست‌وجو کرد، نه در اصل عملکرد گوی.

برای مقایسه، مدل رسمی A64 آلفا یک Ball Valve فلنجی Full Bore و Split Body با Class 150 است، درحالی‌که خانواده 11N/11NF با طراحی Wafer در چند رده فشار ارائه می‌شود.

آیا شیر ویفری همیشه بهتر از مدل فلنجی است؟

خیر. طراحی ویفری زمانی مزیت دارد که کاهش وزن و طول نصب برای پروژه اهمیت داشته باشد و مشخصات شیر با فلنج‌های موجود در خط تطابق داشته باشد. در مقابل، ممکن است طراحی پروژه یا استاندارد پایپینگ استفاده از یک Ball Valve فلنجی کامل را الزام کند.

بنابراین بهتر است انتخاب بین این دو مدل با این منطق انجام شود:

اگر اتصال فلنجی استاندارد و ساختار Full Flanged مورد نیاز پروژه است، مدل فلنجی بررسی شود؛ اگر محدودیت طول و فضای نصب اهمیت بیشتری دارد، مدل Wafer گزینه قابل بررسی است.

این تصمیم همچنان باید همراه با بررسی سایز، فشار و دما، متریال Body و Ball، جنس Seat و نوع سیال انجام شود.

هنگام خرید شیر توپی ویفری آلفا چه مشخصاتی را بررسی کنیم؟

قبل از سفارش باید سایز، Pressure Class یا PN، استاندارد فلنج‌های خط، متریال بدنه، جنس Ball و Seat، فشار و دمای طراحی و نوع سیال مشخص باشند. صرف اینکه شیر «۲ اینچ ویفری آلفا» باشد برای یک سفارش فنی کامل کافی نیست.

همچنین اگر شیر قرار است به Actuator مجهز شود، فضای نصب عملگر و مشخصات Torque نیز باید از ابتدا در نظر گرفته شوند.

برای مشاهده مدل‌های استنلس استیل این خانواده می‌توانید دسته شیر توپی استیل تجهیز فولاد را نیز بررسی کنید؛ این دسته در حال حاضر مدل ویفری آلفا را در کنار سایر Ball Valveهای استیل نمایش می‌دهد.

شیر گازی آلفا چیست؟

در بازار ایران، عبارت شیر گازی آلفا معمولاً برای Ball Valveهای کوچک‌تر با بدنه دوتکه یا سه‌تکه و اتصال رزوه‌ای استفاده می‌شود. بااین‌حال این نام نباید باعث شود تصور کنیم این شیرها فقط برای سرویس گاز طراحی شده‌اند؛ کاربرد واقعی هر مدل به متریال، Seat، فشار و دمای مجاز، نوع اتصال و مشخصات سازنده بستگی دارد.

یکی از نمونه‌های رسمی این خانواده، ALFA 20T Class 800 است. ALFA این مدل را یک Ball Valve دوتکه با بدنه Screwed Body معرفی می‌کند که با اتصال‌های رزوه‌ای یا جوشی قابل ارائه است. طراحی این سری فشرده بوده و در سایزهای کوچک صنعتی استفاده می‌شود.

در تجهیز فولاد نیز این خانواده در دسته شیر گازی قرار گرفته و مدل‌های استیل، فولادی، سه‌تکه و Class 800 در این بخش عرضه شده‌اند. محصول شیر گازی کلاس 800 استیل آلفا نیز اکنون در همین دسته قرار دارد.

تفاوت شیر گازی آلفا با مدل فلنجی چیست؟

مهم‌ترین تفاوت در روش اتصال به خط و ابعاد کلی شیر است.

در Ball Valve فلنجی، شیر از طریق فلنج‌های دو طرف به پایپینگ متصل می‌شود. در مدل دنده‌ای، اتصال از طریق رزوه انجام می‌شود و مجموعه فلنج، پیچ و گسکت فلنجی وجود ندارد.

به همین دلیل مدل‌های دنده‌ای معمولاً در خطوط کوچک‌قطر و فضاهای محدودتر کاربرد بیشتری دارند، درحالی‌که مدل فلنجی برای پایپینگ‌هایی که از ابتدا با اتصال فلنجی طراحی شده‌اند انتخاب طبیعی‌تری است. دسته فعلی شیر توپی تجهیز فولاد نیز مدل‌های دنده‌ای را بیشتر برای سایزهای پایین‌تر و مدل‌های فلنجی را برای خطوط صنعتی و سایزهای بزرگ‌تر تفکیک کرده است.

اتصال‌های شیر گازی آلفا

بسته به سری، Ball Valveهای ALFA می‌توانند اتصال‌های مختلفی داشته باشند.

در خانواده 20T اتصال‌های Threaded و Welded توسط سازنده معرفی شده‌اند.

در سفارش مدل رزوه‌ای باید نوع رزوه نیز مشخص باشد؛ برای مثال یکسان بودن سایز اسمی به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که دو اتصال مختلف با یکدیگر سازگار باشند.

در مدل‌های جوشی نیز نوع اتصال باید دقیقاً با طراحی پایپینگ مشخص شود.

بنابراین عبارتی مانند:

«شیر گازی آلفا 1 اینچ»

برای یک سفارش فنی کامل کافی نیست و بهتر است حداقل سری، سایز، نوع اتصال، متریال و رده فشاری نیز مشخص شوند.

شیر گازی استیل آلفا

در پروژه‌هایی که مقاومت خوردگی اهمیت دارد، مدل‌های Stainless Steel قابل بررسی هستند. در دسته شیر گازی استیل تجهیز فولاد، مدل‌های 304 و 316 و همچنین شیر گازی Class 800 استیل ALFA عرضه شده‌اند.

اما صرف استیل بودن شیر برای انتخاب کافی نیست. باید گرید دقیق متریال، جنس Seat و Seal و سازگاری آنها با سیال بررسی شود.

شیر گازی آلفا کلاس 800 چه تفاوتی با Class 150 دارد؟

این دو را نباید فقط بر اساس عدد 150 و 800 مقایسه کرد.

مدلی مانند A64 Class 150 یک Ball Valve فلنجی است، درحالی‌که 20T Class 800 در خانواده Screwed Body قرار دارد. بنابراین علاوه بر Pressure Class، نوع طراحی و اتصال آنها نیز متفاوت است.

همچنین Class 800 به معنی فشار کاری ثابت 800 PSI نیست. فشار مجاز واقعی باید بر اساس متریال، دما و Pressure-Temperature Rating همان شیر بررسی شود.

مقایسه نهایی سه خانواده شیر توپی آلفا

اگر بخواهیم تفاوت مدل‌هایی که در این مقاله بررسی کردیم را در یک جدول تصمیم‌گیری خلاصه کنیم:

نکته کلیدی این است که Class 150، Wafer و شیر گازی سه کلاس فشار مختلف نیستند.

• Class 150 یک رده فشار–دما است.
• Wafer نوع طراحی و نحوه نصب بدنه را مشخص می‌کند.
• Threaded / Screwed Body نوع ساختار و اتصال شیر را توصیف می‌کند.

برای مثال یک Wafer Ball Valve آلفا می‌تواند خودش ANSI Class 150 یا Class 300 باشد، درحالی‌که یک Screwed Body مانند 20T در سری Class 800 عرضه می‌شود.

بنابراین هنگام انتخاب شیر توپی آلفا، ابتدا باید مشخص شود خط چگونه به شیر متصل می‌شود و چه فضای نصبی در اختیار داریم؛ سپس Pressure Rating، متریال، سایز و شرایط سیال بررسی شوند.

راهنمای انتخاب شیر توپی آلفا

برای انتخاب بین شیر توپی فلنجی Class 150، ویفری و شیر گازی آلفا بهتر است ابتدا نوع اتصال و ساختار پایپینگ مشخص شود و سپس فشار، دما و متریال بررسی شوند.

مدل فلنجی Class 150 را بررسی کنید اگر:

• خط لوله دارای اتصال فلنجی است؛
• Class 150 با مشخصات طراحی پروژه تطابق دارد؛
• شیر Full Flanged مورد نیاز است؛
• فضای کافی برای نصب مدل فلنجی وجود دارد؛
• بازکردن شیر از طریق اتصالات فلنجی مطلوب است.

برای مشاهده یک نمونه واقعی می‌توانید شیر توپی ۲ اینچ کلاس 150 آلفا را بررسی کنید.

مدل ویفری را بررسی کنید اگر:

• فضای نصب محدود است؛
• کاهش طول Face-to-Face اهمیت دارد؛
• خط دارای فلنج‌های سازگار با مدل ویفری است؛
• وزن و ابعاد کمتر شیر برای طراحی سیستم مزیت ایجاد می‌کند.

در این حالت علاوه بر سایز، باید استاندارد فلنج، PN یا Class و مشخصات متریال نیز تطبیق داده شوند.

شیر گازی یا مدل دنده‌ای را بررسی کنید اگر:

• خط کوچک‌قطر است؛
• اتصال رزوه‌ای در طراحی پایپینگ پیش‌بینی شده است؛
• ابعاد جمع‌وجور اهمیت دارد؛
• نوع رزوه و Pressure Rating با خط سازگار است.

مدل‌های مختلف این خانواده را می‌توانید در دسته شیر گازی و شیر گازی استیل تجهیز فولاد بررسی کنید.

قبل از خرید شیر توپی آلفا چه مشخصاتی را اعلام کنیم؟

برای استعلام دقیق بهتر است حداقل این اطلاعات مشخص باشند:

1. سایز شیر
2. نوع اتصال؛ فلنجی، ویفری، دنده‌ای یا جوشی
3. Pressure Class یا PN
4. متریال بدنه
5. نوع سیال
6. فشار کاری و طراحی
7. دمای کاری
8. متریال Seat
9. نیاز به Full Bore
10. نیاز یا عدم نیاز به Actuator

اگر هدف شما مقایسه دقیق‌تر شیرهای توپی از نظر فشار و دماست، مقاله مقایسه و تحمل فشار و دما انواع شیرتوپی اطلاعات تکمیلی این موضوع را پوشش می‌دهد.

قیمت شیر توپی آلفا به چه عواملی بستگی دارد؟

قیمت شیر توپی ALFA برای همه مدل‌ها یکسان نیست. مهم‌ترین عوامل مؤثر بر قیمت عبارت‌اند از:

• سری محصول
• سایز
• نوع طراحی فلنجی، ویفری یا دنده‌ای
• Pressure Class
• جنس بدنه و اجزای داخلی
• نوع Seat
• تعداد سفارش
• موجودی و شرایط تأمین

به همین دلیل بهتر است ابتدا مشخصات فنی مورد نیاز تعیین و سپس قیمت مدل‌های هم‌مشخصات مقایسه شود.

جمع‌بندی؛ کدام شیر توپی آلفا مناسب‌تر است؟

اگر خط دارای اتصال فلنجی استاندارد است، Ball Valve فلنجی Class 150 می‌تواند گزینه قابل بررسی باشد. اگر محدودیت طول و فضای نصب دارید، طراحی Wafer مزیت بیشتری ایجاد می‌کند. برای خطوط کوچک‌تر با اتصال رزوه‌ای نیز خانواده شیر گازی یا Screwed Body انتخاب منطقی‌تری برای بررسی است.

اما این سه عنوان جایگزین بررسی فنی نیستند. انتخاب نهایی باید بر اساس سایز، فشار، دما، نوع سیال، متریال، اتصال و الزامات پروژه انجام شود.

برای مشاهده مجموعه مدل‌های موجود می‌توانید دسته شیر توپی صنعتی تجهیز فولاد را بررسی کنید.

سؤالات متداول

شیر توپی آلفا ساخت کدام کشور است؟

برند ALFA Valvole یک سازنده ایتالیایی شیرهای صنعتی است و خانواده‌های مختلف Ball Valve را تولید می‌کند.

تفاوت شیر ویفری آلفا با شیر فلنجی چیست؟

تفاوت اصلی در ساختار اتصال و طول نصب است. مدل ویفری طراحی فشرده‌تری دارد و بین فلنج‌های خط نصب می‌شود، درحالی‌که مدل Full Flanged دارای فلنج‌های انتهایی مستقل است.

Class 150 یعنی فشار 150 PSI؟

خیر. Class 150 یک رده فشار–دما است و فشار مجاز واقعی به متریال و دمای کاری شیر بستگی دارد.

آیا شیر گازی آلفا فقط برای گاز استفاده می‌شود؟

خیر. «شیر گازی» نام رایج بازار برای گروهی از Ball Valveهای دنده‌ای است. مناسب‌بودن هر مدل برای یک سیال باید از روی مشخصات فنی همان شیر بررسی شود.

برای خرید شیر توپی آلفا چه اطلاعاتی لازم است؟

حداقل سایز، نوع اتصال، Pressure Class، متریال، نوع سیال، فشار و دمای کاری را مشخص کنید تا مدل مناسب‌تر قابل بررسی باشد.

برای استعلام موجودی و انتخاب مدل مناسب می‌توانید مشخصات پروژه را در اختیار کارشناسان تجهیز فولاد قرار دهید.